Việt vị là lỗi khi cầu thủ tấn công đứng ở vị trí việt vị vào đúng lúc đồng đội chuyền bóng, rồi tham gia vào tình huống đó. Vị trí việt vị nghĩa là cầu thủ ở trong phần sân đối phương, gần đường biên ngang đối phương hơn cả bóng lẫn cầu thủ đối phương áp chót. Bị việt vị, đội tấn công mất quyền bóng và đối phương được hưởng quả đá phạt gián tiếp.
Nghe thì rắc rối, nhưng khi tách thành ba bước, việt vị khá dễ hiểu. Bài này của KPM trình bày đúng theo Luật 11 trong Luật bóng đá, kèm những trường hợp không bị việt vị mà nhiều người mới xem hay nhầm, để mọi người hiểu vì sao trọng tài biên phất cờ.
Ba điều kiện của một lỗi việt vị
Để bị thổi việt vị, cả ba điều dưới đây phải cùng xảy ra. Thiếu một điều, tình huống đó hợp lệ.
- Đứng ở vị trí việt vị vào đúng thời điểm đồng đội chạm bóng.
- Đồng đội chuyền hoặc chạm bóng về phía cầu thủ đó, hoặc bóng đến với cầu thủ đó.
- Tham gia vào tình huống, như chơi bóng, cản trở đối phương hoặc kiếm lợi từ vị trí đó.
Thời điểm quan trọng nhất là lúc bóng rời chân người chuyền, không phải lúc người nhận chạm bóng. Đây là lý do một tiền đạo có thể chạy qua hậu vệ sau khi đồng đội đã chuyền mà vẫn hợp lệ. Nhiều pha bắt đúng lúc của các tiền đạo giỏi dựa trên chính khoảnh khắc đó.
Thế nào là đứng ở vị trí việt vị?
| Điều kiện | Giải thích |
|---|---|
| Ở phần sân đối phương | Đứng ở phần sân nhà thì không thể việt vị |
| Gần đường biên ngang hơn bóng | Nếu đứng sau bóng thì không việt vị |
| Gần đường biên ngang hơn cầu thủ áp chót | Tính cả thủ môn trong số cầu thủ đối phương |
| Phần cơ thể được tính | Đầu, thân và chân. Không tính tay và cánh tay |
Cầu thủ áp chót là người thứ hai tính từ đường biên ngang. Thông thường, thủ môn là người cuối và một hậu vệ là người áp chót. Nhưng khi thủ môn dâng lên, ví dụ trong một quả phạt góc cuối trận, hai cầu thủ gần nhất có thể đều là hậu vệ, nên hãy nhớ là “đối phương áp chót” chứ không phải “hậu vệ cuối cùng”.
Đứng ngang hàng có bị việt vị không?
Không. Theo luật hiện hành, cầu thủ đứng ngang hàng với cầu thủ đối phương áp chót hoặc ngang hàng với bóng thì không ở vị trí việt vị. Quy định này được đưa vào từ năm 1990 để khuyến khích tấn công. Trước đó, đứng ngang hàng vẫn tính là việt vị.
Thế nào là “tham gia vào tình huống”?
Đứng ở vị trí việt vị thôi chưa phải là phạm lỗi. Một cầu thủ đứng xa bóng, không làm gì, sẽ không bị thổi. Luật quy định ba hành vi:
- Can thiệp vào trận đấu: chơi hoặc chạm bóng do đồng đội chuyền.
- Can thiệp vào đối phương: cản tầm nhìn của thủ môn, tranh bóng với đối phương hoặc rõ ràng cố gắng chơi bóng ở gần.
- Kiếm lợi từ vị trí đó: chơi bóng bật ra từ cột dọc, xà ngang hoặc cầu thủ đối phương.
Trường hợp thứ hai thường gây tranh cãi nhất. Một tiền đạo đứng ngay trước thủ môn mà không chạm bóng vẫn có thể bị thổi, nếu trọng tài cho rằng anh ta đã che tầm nhìn. Trong khi đó, một cầu thủ khác cách xa khung thành ở cùng tuyến đó thì không bị phạt.
Những trường hợp không bị việt vị
Có ba tình huống cầu thủ nhận bóng trực tiếp mà không thể bị việt vị:
- Từ quả phát bóng lên.
- Từ quả ném biên.
- Từ quả phạt góc.
Đây là điểm người mới hay bỏ sót. Ném biên dài vào vòng cấm, một tiền đạo đứng sau tất cả hậu vệ vẫn hoàn toàn hợp lệ. Ngoài ra, nếu cầu thủ đối phương cố ý chơi bóng, ví dụ một đường chuyền về lỗi, thì tiền đạo đứng ở vị trí việt vị trước đó vẫn được coi là hợp lệ. Việc cầu thủ đối phương cản phá thì lại khác: nếu đó là một pha cứu thua, người đứng việt vị vẫn bị thổi.
Bị việt vị thì xử lý ra sao?
Trọng tài cho đội đối phương hưởng quả đá phạt gián tiếp tại vị trí phạm lỗi. Quả phạt này có thể được đá ngay tại phần sân của đối phương, kể cả rất gần cầu môn của đội phòng ngự. Người phạm lỗi không bị thẻ. Đây chỉ là lỗi kỹ thuật, không phải lỗi thô bạo, trừ khi cầu thủ cố tình phá trận đấu.
Bẫy việt vị là gì?
Bẫy việt vị là chiến thuật phòng ngự mà cả hàng thủ dâng lên cùng lúc ngay trước khi đối phương chuyền, khiến tiền đạo rơi vào vị trí việt vị. Đội bóng dùng tốt chiêu này có thể khiến đối thủ liên tục bị thổi. Nhưng rủi ro cũng cao: chỉ một người lệch nhịp là tiền đạo lọt xuống đối mặt với thủ môn.
Ở những giải lớn, mọi người sẽ thấy các hàng thủ thường hô hoán và giơ tay xin việt vị. Trọng tài biên sẽ giữ cờ một nhịp để pha bóng kết thúc rồi mới phất, vì nếu phất sai thì không thể lấy lại cơ hội của đội tấn công. Xem lại những pha đó ở mục kết quả bóng đá là cách học việt vị rất nhanh.
VAR và việt vị bán tự động
Từ khi có VAR, việt vị được kiểm tra đến từng centimet. Các đường kẻ trên màn hình giúp xác định vị trí của cầu thủ tại đúng lúc bóng rời chân. Công nghệ việt vị bán tự động, dùng tại World Cup 2022, còn dùng các camera và cảm biến trong bóng để ra quyết định nhanh hơn.
Thay đổi này khiến nhiều bàn bị từ chối chỉ vì một phần vai hoặc đầu gối. Đó là lý do nhiều người xem kêu rằng luật đang quá khắt khe, và cũng là nguyên nhân khiến FIFA thử nghiệm ý tưởng việt vị mới. Toàn văn luật có tại Luật bóng đá của IFAB.
Mẹo nhớ việt vị trong 10 giây
- Nhìn đúng lúc chuyền, không nhìn lúc nhận.
- So sánh với cầu thủ đối phương thứ hai từ khung thành.
- Ngang hàng là hợp lệ.
- Ở sân nhà thì không việt vị.
- Ném biên, phạt góc, phát bóng lên thì không việt vị.
Vì sao bóng đá cần luật việt vị?
Hãy tưởng tượng không có việt vị: một tiền đạo sẽ đứng sát khung thành đối phương suốt trận để chờ bóng dài, và hàng thủ phải lùi hết về. Sân bóng bị kéo dài, trận đấu chỉ còn những cú phất bóng. Việt vị buộc cả đội phải dâng lên cùng nhau, giữ cự ly giữa các tuyến. Chính luật này tạo nên khoảng trống, pressing và những đường chọc khe đẹp mắt. Nhờ đó, tiền đạo giỏi phải biết căn thời điểm, còn hậu vệ giỏi phải biết kéo hàng lên đúng lúc. Đây cũng là chi tiết tạo ra sự khác biệt giữa một trận đấu đẹp mắt và một trận phất bóng đơn điệu.
Thử nhìn một pha thực tế
Khi xem trận, hãy tạm bỏ qua người nhận bóng và nhìn vào hàng thủ. Đúng lúc tiền vệ chạm bóng, tưởng tượng một đường thẳng kẻ ngang sân qua hậu vệ gần khung thành thứ hai. Ai ở sau đường đó là đang ở vị trí việt vị.
Câu hỏi thường gặp
Việt vị trong bóng đá là gì?
Là lỗi khi cầu thủ tấn công ở vị trí việt vị lúc đồng đội chuyền bóng và tham gia vào tình huống đó.
Ném biên có việt vị không?
Không. Nhận bóng trực tiếp từ quả ném biên, phạt góc hoặc phát bóng lên thì không việt vị.
Đứng ngang hàng có việt vị không?
Không. Ngang hàng với cầu thủ đối phương áp chót là hợp lệ.
Việt vị bị phạt thế nào?
Đội đối phương được hưởng quả đá phạt gián tiếp tại nơi xảy ra lỗi.
Tay có được tính khi xét việt vị không?
Không. Chỉ tính đầu, thân và chân.
Kết luận
Việt vị chỉ cần nhớ ba điều: vị trí, thời điểm chuyền, và có tham gia vào tình huống hay không. Một khi hiểu được ba yếu tố đó, các pha phất cờ của trọng tài biên sẽ không còn khó hiểu nữa.
Giờ mọi người có thể mở lịch thi đấu hôm nay và vào mục xem trực tiếp của KPM để thử tự bắt việt vị ngay trong trận tiếp theo.
Ảnh đại diện: Ảnh nền: Hayden Schiff from Cincinnati, USA / Wikimedia, CC BY 2.0